Πολύ συχνά, οι γονείς μικρών παιδιών αναφέρουν ως πρόβλημα ότι το παιδί συνεχίζει να κοιμάται μαζί τους ή συχνά μέσα στη νύχτα ξυπνά και έρχεται στο κρεβάτι τους. Αυτή η εξομολόγηση, συχνά συνοδεύεται από αίσθημα ντροπής επειδή δεν κατάφεραν ως θα έπρεπε να έχουν αυτονομημένα παιδιά που κοιμούνται μόνα τους όλη τη νύχτα στο κρεβάτι τους, χωρίς καμία ενόχληση … όπως η κοινωνία και οι γνωστοί επιβάλλουν! Επίσης, άλλοι γονείς απολαμβάνουν να κοιμούνται με τα παιδιά τους και το αναφέρουν με αίσθημα ενοχής, γιατί όλοι τους λένε πώς είναι λάθος.
Υπάρχει μια μεγάλη παρανόηση …. τα περισσότερα μικρά παιδιά μέσα στη νύχτα ξυπνούν και κάτι χρειάζονται (πιπίλα, γάλα, επαφή, σκέπασμα, αλλαγή πάνας κ.ά.). Ο ύπνος μαζί με τους γονείς τους, τα βοηθά να βρουν τις ισορροπίες τους, να κοιμούνται πιο εύκολα και πιο ποιοτικά. Επίσης, το παιδί που νιώθει την κατανόηση του γονιού και λαμβάνει τη φροντίδα του, το παιδί του οποίου εκπληρώνονται οι ανάγκες, νιώθει πιο ασφαλές και αναπτύσσει ισχυρές συναισθηματικές σχέσεις με τους γονείς του. Στα δε βρέφη, η συγκοίμηση βοηθά στο θηλασμό και στη μείωση της πιθανότητας αιφνίδιου βρεφικού θανάτου (εφόσον τηρούνται τα μέτρα ασφαλείας).
Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι το παλιό μοτίβο ύπνου της οικογένειας: όλοι σε ένα δωμάτιο, κοντά ο ένας στον άλλο, με τις ανάγκες (σίτισης, νερού, αγκαλιάς, εφησυχασμού, πιπίλας κτλ) να εξυπηρετούνταν άμεσα, είναι το μοτίβο που βοηθά περισσότερο την οικογένεια. Και πρακτικά (πχ μειώνονται τα δρομολόγια μεταξύ δωματίων και η κούραση), και συναισθηματικά.
Η σύγχρονη κοινωνία θέλει το παιδί από πολύ νωρίς στο δικό του χώρο, μακριά από τους γονείς του, αυτόνομο, να μην ζητάει, να μην ξυπνάει, να μην ενοχλεί. Αυτό είναι ουτοπικό και καταπιεστικό. Τα παιδιά έχουν σωματικές και ψυχικές ανάγκες … και είναι εξίσου σημαντικό να καλύπτονται όλες. Κι όταν λοιπόν τακτοποιηθούν μέσα τους όλα αυτά …. και μεγαλώσουν λιγάκι … θα περάσουν στο δικό του δωμάτιο ήρεμα κι ωραία. Και πότε γίνεται αυτό ?
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη μέγιστη <<επιτρεπόμενη>> ηλικία συγκοίμησης. Το πότε ένα παιδί σταματά να κοιμάται στο δωμάτιο των γονιών του εξαρτάται από το παιδί, την οικογένεια και τις συνθήκες.
Λίγο πιο αναλυτικά:
- Βρέφη (0–1 έτους): Συστήνεται το μωρό να κοιμάται στο ίδιο δωμάτιο με τους γονείς (ιδανικά σε δικό του κρεβάτι), κυρίως για λόγους ασφάλειας και θηλασμού / σίτισης.
- Νήπια (1–3 ετών): Κάποια παιδιά νιώθουν ακόμα ανάγκη εγγύτητας, ειδικά αν υπάρχουν φόβοι, αλλαγές ή νυχτερινοί τρόμοι.
- Προσχολική ηλικία (3–5 ετών): Εδώ συχνά αρχίζει η σταδιακή μετάβαση στο δικό τους δωμάτιο, αν και πολλά παιδιά επιστρέφουν περιστασιακά.
- Μεγαλύτερα παιδιά (άνω των 5 ετών): Όταν η συνήθεια συνεχίζεται πολύ μετά, συνήθως δεν είναι <<απαγορευμένο>> ή <<λάθος>>, αλλά καλό είναι να εξετάζεται αν σχετίζεται με άγχος, ανασφάλεια ή ανάγκη ορίων.
Πιο συγκεκριμένα:
Στα βρέφη (0-1 έτους) συνίσταται η συγκοίμηση με τους γονείς, ωστόσο υπάρχουν κάποιοι κανόνες ασφαλείας που πρέπει να ακολουθηθούν για να μην κινδυνεύσει το μωρό (καταπλάκωση, αιφνίδιος βρεφικός θάνατος, πτώση από το κρεβάτι κτλ):
- Ιδανικά το μωρό κοιμάται σε λίκνο / κούνια δίπλα στο κρεβάτι των γονέων.
- Εάν κοιμηθεί στο ίδιο κρεβάτι: το στρώμα πρέπει να είναι σκληρό κι επίπεδο, να μην έχουμε μαξιλάρια και κουβέρτες/παπλώματα γύρω από το μωρό.
- Αποφεύγουμε τη συγκοίμηση στο ίδιο κρεβάτι εάν το μωρό είναι κάτω από 3 μηνών ή πρόωρο ή εάν κάποιος γονιός είναι υπερβολικά κουρασμένος, καπνίζει ή πίνει αλκοόλ / ηρεμιστικά / υπνωτικά χάπια ή κάνει χρήση ναρκωτικών ουσιών.
- Αποφεύγουμε κατοικίδια ή άλλα αδέρφια μαζί με το μωρό στο κρεβάτι μας.
- Δεν κοιμόμαστε μαζί με το μωρό σε καναπέ ή πολυθρόνα.
- Δεν κοιμίζουμε ποτέ το μωρό ανάμεσα στους 2 γονείς.
- Το μωρό κοιμάται πάντα ανάσκελα, με δικά του κλινοσκεπάσματα που φτάνουν ως το θώρακα.
Ενώ η συγκοίμηση του μωρού με τους γονείς στο ίδιο δωμάτιο αλλά σε δικό του κρεβάτι (Room-sharing χωρίς bed-sharing) μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο αιφνίδιου βρεφικού θανάτου (SIDS) ως και 50%, τα βρέφη που κοιμούνται στο ίδιο κρεβάτι με ενήλικες έχουν υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από SIDS.
Στα μεγαλύτερα παιδιά (ηλικία 5-6 ετών), ο ύπνος γίνεται πιο σταθερός με λιγότερες αφυπνίσεις, το παιδί πιο αυτόνομο, του αρέσει να έχει το δικό του χώρο και μπορεί να εκφράσει τους φόβους του με λόγια.
Σε αυτή την ηλικία, η συγκοίμηση με τους γονείς είναι απόλυτα αποδεκτή εάν γίνεται περιστασιακά πχ σε ασθένεια, το παιδί κατά βάση κοιμάται μόνο του αλλά κάποιες νύχτες είναι η εξαίρεση (πχ σε εφιάλτη) και φυσικά εάν η συγκοίμηση είναι αποδεκτή εάν είναι συνειδητή επιλογή της οικογένειας και είναι όλοι χαρούμενοι με αυτό!
Αντιθέτως, δημιουργείται προβληματισμός εάν το παιδί δεν μπορεί να κοιμηθεί καθόλου μακριά από τους γονείς του ή υπάρχει άγχος / πανικός στο ενδεχόμενο να μείνει μόνο του. Επίσης, δημιουργείται προβληματισμός όταν το παιδί ξυπνά κάθε βράδυ και απαιτεί να πάει στο κρεβάτι των γονιών του ή όταν παρατηρούνται κι άλλα σημάδια άγχους (π.χ. φόβος αποχωρισμού και κατά τη διάρκεια της ημέρας).
Πώς λοιπόν στέλνουμε το παιδί στο δωμάτιό του?
- Σταδιακά και με ασφάλεια. Δεν το διώχνουμε, το βοηθάμε να νιώσει ικανό. Δεν το κατσαδιάζουμε ή το αφήνουμε μόνο του να κλαίει. Αν το παιδί νιώθει ότι δεν το πιέζουμε αλλά το στηρίζουμε, θα πάει πιο εύκολα στο δωμάτιό του.
- Διατηρούμε μια σταθερή ρουτίνα ύπνου κάθε βράδυ (ώρα, μπάνιο, πιτζάμες, βιβλίο, αγκαλιά), διότι η προβλεψιμότητα δημιουργεί ασφάλεια στο παιδί.
- Αποφεύγουμε τις οθόνες την τελευταία ώρα προ ύπνου.
- Φτιάχνουμε το δωμάτιο του παιδιού ευχάριστο, με χαρούμενα χρώματα και χωρίς ογκώδη έπιπλα που μπορεί να φοβίζουν το παιδί.
- Προτρέπουμε το παιδί (κι εμείς μαζί του) να παίζει στο δωμάτιό του κατά τη διάρκεια της ημέρας, για να εξοικειωθεί με το χώρο.
- Προσφέρουμε αντικείμενα που δημιουργούν ασφάλεια στο παιδί όπως ένα φωτάκι νυκτός, ένα κουκλάκι αγκαλιάς, ένα ρούχο του γονιού, ένα λευκό ήχο ή μουσική, ένα <<φύλακας ύπνου>> π.χ. ένα λούτρινο που θα το προσέχει κτλ.
- Ξεκινάμε να κοιμίσουμε το παιδί στο δωμάτιό του, ακόμα κι αν ξυπνήσει αργότερα μέσα στη νύχτα. Καθόμαστε δίπλα του μέχρι να χαλαρώσει (όχι απαραίτητα μέχρι να κοιμηθεί βαθιά). Σταδιακά, μειώνουμε την παρουσία μας όταν το παιδί πέφτει για ύπνο: καθόμαστε σε μια καρέκλα δίπλα στο κρεβάτι, στη συνέχεια πιο μακριά πχ στην πόρτα, κι εν τέλει έξω από την πόρτα.
- Αν σηκωθεί μέσα στη νύχτα, ήρεμα, χωρίς κουβέντες και διαπραγματεύσεις, χωρίς να ανάψουμε φώτα ή να κάνουμε παιχνίδια, επιστρέφουμε το παιδί στο δωμάτιό του. Διατηρούμε την ίδια στάση κάθε φορά, και οι 2 γονείς, δημιουργώντας ασφάλεια στο παιδί. Δεν τσακωνόμαστε, δεν αγανακτούμε, δεν απειλούμε.
- Η διαδικασία μετάβασης στο δωμάτιό του μπορεί να διαρκέσει 1-3 εβδομάδες.
Υπομονή και βήμα βήμα.
